Prawne aspekty due diligence spółek technologicznych
Due diligence (DD) to badanie mające na celu zapewnienie inwestorowi rzetelnych i pełnych informacji o sytuacji prawnej, finansowej i organizacyjnej spółki, która ma być przedmiotem transakcji. Polega na „spojrzeniu pod maskę” firmy i powinno umożliwić inwestorowi świadomie ocenić ryzyka, które mogą wpłynąć na wycenę lub nawet na samą decyzję o zaangażowaniu kapitału.
Badanie DD spółek technologicznych wymaga klasycznego sprawdzenia formalno-prawnego przez prawników (aspekty korporacyjne, umowy, podatki, postępowania sądowe i administracyjne itp.), ale – z uwagi na specyfikę branży, w której wartość przedsiębiorstwa zależy od jakości i innowacyjności technologii – pewne obszary wymagają badania przeprowadzonego przez ekspertów technologicznych. Pozwala to nie tylko lepiej zrozumieć potencjał technologii spółki, ale również minimalizuje ryzyka związane z przestarzałością technologii, naruszeniami praw IP czy otoczeniem regulacyjnym.
Dlaczego DD w „tech” jest inne?
Spółki technologiczne – w tym te opierające się na automatyce, robotyce, czy firmy działające w modelu SaaS – generują wartość głownie przez kod źródłowy, know-how, bazy danych, modele AI czy umowy licencyjne. Rosnące zainteresowanie inwestorów sektorem TMT dodatkowo zwiększa presję na badanie tych aktywów przed inwestycją. Świadczą o tym m.in. intensywne rundy finansowania w obszarze robotyki i automatyki – tylko do lipca 2025 r. start-upy zajmujące się rozwojem technologii robotyki pozyskały łącznie nieco ponad 6 mld USD. [1] W 2024 r. rozmiar światowego rynku robotyki został wyceniony na 53,2 mld USD, a według szacunków grupy IMARC rynek ten zmierza ku 178,7 mld USD do 2033 r. [2]
Firmy z tego rynku funkcjonują w realiach szybkiego cyklu innowacji, konkurencji i presji na doskonalenie produktów. Brak aktualnych rozwiązań czy ryzyko technologicznej przestarzałości mogą znacząco obniżyć ich potencjał rynkowy. Dlatego DD technologiczne powinno pozwolić inwestorom lepiej zrozumieć perspektywy rozwoju spółki i ocenić trwałość jej przewagi technologicznej.
Kluczowe obszary analizy DD
• Systemy i architektura IT. Inwestorzy powinni zwrócić uwagę na poziom nowoczesności infrastruktury, jej wydajność, stabilność oraz możliwość skalowania. Technologie z obszaru automatyki i robotyki musza współgrać z ekosystemami przemysłowymi klientów. Analiza powinna obejmować ocenę kompatybilności rozwiązań spółki z istniejącymi systemami produkcyjnymi, platformami zarządzania czy oprogramowaniem klasy ERP (Enterprise Resource Planning) i MES (Manufacturing Execution System).
• Własność intelektualna. Niezbędna jest weryfikacja posiadanych patentów, zarejestrowanych wzorów użytkowych, a także praw autorskich do oprogramowania i algorytmów sterujących. Równie istotne jest sprawdzenie, na jakich zasadach spółka korzysta z zewnętrznych licencji – czy są one zabezpieczone i nie niosą ryzyka naruszeń praw osób trzecich.
• Znaki towarowe, domeny internetowe oraz inne oznaczenia identyfikujące firmę. W ramach badania sprawdza się, czy spółka dokonała prawidłowych zgłoszeń w urzędach i czy faktycznie przysługuje jej wyłączne prawo do używania określonych oznaczeń. W przypadku domen internetowych kluczowe znaczenie ma ustalenie ich właściciela formalnego, a także analiza, czy spółka nie jest narażona na ryzyko sporów o prawa do domeny lub na jej utratę w wyniku niedopełnienia formalności.
• Aktywa chronione tajemnicą przedsiębiorstwa – know-how, algorytmy, modele biznesowe, dane dotyczące użytkowników czy procesy produkcyjne. W badaniu DD należy sprawdzić, czy spółka wprowadziła mechanizmy ochrony tych informacji, w szczególności poprzez uregulowanie klauzul poufności w umowach z pracownikami, współpracownikami i kontrahentami, a także poprzez wdrożenie wewnętrznych procedur bezpieczeństwa.
• Zespół R&D i kompetencje techniczne. Analiza powinna obejmować kwalifikacje kadry inżynierskiej, tempo rozwoju produktów oraz umiejętność adaptacji nowych technologii. Warto ocenić, czy zespół posiada kompetencje nie tylko do bieżącego utrzymania rozwiązań, ale także do wdrażania innowacji odpowiadających na wyzwania rynku.
• Sztuczna inteligencja (AI). W przypadku spółek wykorzystujących rozwiązania AI istotna staje się kwestia ustalenia, kto jest właścicielem praw do wytwarzanych treści czy modeli algorytmicznych, a także czy proces ich tworzenia nie narusza praw osób trzecich. Dodatkowo problematyczne bywa zapewnienie zgodności stosowanych systemów z przepisami o ochronie danych osobowych oraz nadchodzącymi regulacjami unijnymi, takimi jak Akt o sztucznej inteligencji (AI Act).
• Cyberbezpieczeństwo. Niezwykle istotne, ponieważ wysoki poziom automatyzacji niesie ze sobą ryzyka związane z bezpieczeństwem systemów. DD powinno obejmować weryfikacje stosowanych zabezpieczeń, procedur reagowania na incydenty, raporty z testów penetracyjnych oraz odporności systemów na ataki zewnętrzne. Spółka powinna posiadać polityki bezpieczeństwa, mechanizmy back-upów i plany ciągłości działania (BCP – Business Continuity Plan, DRP – Disaster Recovery Plan). Istotna jest zgodność z obowiązującymi normami i regulacjami, takimi jak standardy ISO czy obowiązki wynikające z dyrektywy NIS2.
Typowe ryzyka inwestycyjne
Inwestycje w spółki z sektora automatyki i robotyki, mimo potencjału wzrostu, niosą ze sobą szereg specyficznych ryzyk technologicznych. Jednym z najczęstszych jest przestarzałość technologii – w realiach szybkiego cyklu innowacji rozwiązania, które dziś są konkurencyjne, mogą w ciągu kilku lat stracić na wartości. Równie poważnym zagrożeniem jest nadmierna zależność od jednego dostawcy komponentów lub technologii, co zwiększa ryzyko przerwania łańcucha dostaw i ogranicza elastyczność spółki.
Istotne są także ryzyka regulacyjne – branża automatyki i robotyki jest coraz silniej regulowana, zwłaszcza w obszarze bezpieczeństwa systemów oraz wykorzystania AI. Nadchodzące przepisy, takie jak unijny AI Act czy normy dotyczące robotyki przemysłowej, mogą wymagać kosztownych dostosowań i wpłynąć na model biznesowy spółki.
W praktyce przeprowadzania audytu prawnego spółek z branży technologicznej często ujawniają się prozaiczne problemy związane z zaniedbaniami w dokumentacji i brakiem uporządkowanego podejścia do zarządzania własnością intelektualną. Wiele start-upów na wczesnym etapie rozwoju koncentruje się na tworzeniu i wdrażaniu rozwiązań technologicznych, odkładając kwestie formalnoprawne na dalszy plan. W efekcie dokumentacja korporacyjna, dotycząca praw autorskich do oprogramowania, umów licencyjnych czy przeniesienia praw od współpracowników i podwykonawców bywa niepełna, niespójna albo w ogóle jej nie ma.
Do częstych uchybień należy także brak rejestracji znaków towarowych czy niedopełnienie formalności związanych z utrzymaniem ochrony domen internetowych, co naraża spółkę na ryzyko utraty kluczowych aktywów identyfikacyjnych. Problematyczne bywa również korzystanie z oprogramowania open source bez przeanalizowania warunków licencyjnych – co może prowadzić do naruszeń i poważnych ograniczeń w komercyjnym wykorzystaniu rozwijanych produktów.
W spółkach bardziej rozwiniętych, ryzykiem jest nie tyle brak dokumentacji, co jej rozproszenie oraz brak zarządzania „stosem technologicznym”.
Podsumowanie
Dla inwestorów kluczowe jest, aby DD spółki z branży automatyki i robotyki traktować nie jako jednorazową formalność, lecz jako stały element procesu inwestycyjnego. W praktyce takie badanie to więcej niż analiza kodu czy przegląd umów i dokumentacji technicznej. To kompleksowa ocena zdolności spółki do utrzymania i rozwijania przewagi konkurencyjnej w wymagającym środowisku technologicznym. Uwzględnia ono nie tylko stan obecnych rozwiązań, ale także potencjał zespołu, jakość ochrony własności intelektualnej, bezpieczeństwo systemów i ich zgodność z regulacjami oraz możliwości integracyjne. Tylko takie przekrojowe podejście pozwala inwestorowi ocenić, czy spółka jest przygotowana na przyszłe wyzwania technologiczne i regulacyjne.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. https://news.crunchbase.com/robotics/startup-funding-rises-h1-2025-ai-apptronik-data/
2. https://www.imarcgroup.com/robotics-market
Aleksandra Kubiś, Radca prawny, Of counsel w SKP Ślusarek Kubiak Pieczyk
Specjalizuje się w prawie nowych technologii, ochronie danych osobowych oraz własności intelektualnej. Doradza startupom, firmom technologicznym i międzynarodowym korporacjom w zakresie zgodności z regulacjami prawnymi dotyczącymi innowacyjnych rozwiązań, umów IT oraz cyberbezpieczeństwa.
Tomasz Pieczyk, Radca prawny, doradca restrukturyzacyjny, Partner zarządzający w SKP Ślusarek Kubiak Pieczyk
Specjalizuje się w zagadnieniach prawa spółek, fuzji i przejęć oraz postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Związany z branżą farmaceutyczną i ochrony zdrowia. Ze względu na zdobyte doświadczenie doradza przedsiębiorcom na wielu etapach funkcjonowania – począwszy od strukturyzowania przedsięwzięć biznesowych, przez etap organizacji i rozwoju, skończywszy na efektywnym wyjściu z biznesu lub bezpiecznym zakończeniu działalności.
